Rak cewki moczowej – jak go rozpoznać?

Rak cewki moczowej to rzadkie schorzenie, stanowiące mniej niż 1% wszystkich złośliwych nowotworów układu moczowego. Choć statystycznie występuje niezwykle rzadko, jego agresywny charakter oraz skłonność do szybkiego rozprzestrzeniania się wymagają szczególnej czujności. Jakie sygnały mogą wskazywać na rozwój raka cewki moczowej i dlaczego szybka diagnostyka ma tak duże znaczenie?

Rak cewki moczowej – rodzaje i czynniki ryzyka

Ponieważ wczesne stadia nowotworu często nie dają żadnych charakterystycznych dolegliwości, kluczem do jego rozpoznania są systematyczne badania profilaktyczne oraz uważna obserwacja zmian w obrębie układu moczowo-płciowego. Objawy raka cewki moczowej obejmują m.in. ból w okolicy krocza, wyczuwalne guzki lub zgrubienia, a także trudności z oddawaniem moczu. Do pełnej diagnozy konieczne jest badanie fizykalne, oznaczenie parametrów krwi i moczu oraz badania obrazowe i biopsja.

Nowotwór ten rozwija się w tkankach cewki moczowej, jednak jego charakter zależy od tego, w jakich dokładnie komórkach powstał. Wyróżnia się trzy główne typy:

• rak płaskonabłonkowy – najczęstszy rodzaj, występuje w komórkach wyściełających cewkę.
• rak urotelialny – rozwija się w pobliżu pęcherza u kobiet oraz prostaty u mężczyzn,
• gruczolakorak – tworzy się w gruczołach otaczających cewkę moczową.

Dokładne przyczyny zachorowania nie są do końca poznane, jednak ryzyko tego nowotworu zwiększają określone czynniki:

• rak pęcherza moczowego w rodzinie,
• przewlekłe stany zapalne związane np. z infekcjami układu moczowego czy chorobami przenoszonymi drogą płciową,
• zakażenie wirusem HPV (brodawczaka ludzkiego),
• długotrwałe cewnikowanie,
• schorzenia cewki moczowej, np. uchyłki, zwężenia,
• wiek powyżej 60. roku życia,
• płeć męska,
• palenie tytoniu.

Jakie są objawy raka cewki moczowej?

W przypadku raka cewki moczowej objawy nie pojawiają się od razu – początkowe stadia choroby przebiegają bez żadnych dolegliwości. Kiedy jednak guz zaczyna rosnąć, mogą wystąpić następujące symptomy:

• trudności z oddawaniem moczu, np. słaby, osłabiony lub przerywany strumień, częsta potrzeba wizyt w toalecie,
• krwiomocz lub krwawienie z cewki moczowej,
• obecność jasnej, białej lub podbarwionej wydzieliny,
• ból lub podrażnienie, które nasila się podczas oddawania moczu,
• guzki lub zgrubienia na prąciu lub w okolicy krocza,
• obrzęk węzłów chłonnych w pachwinach.

Rak cewki moczowej – diagnostyka

Pierwszym krokiem w rozpoznaniu raka cewki moczowej jest konsultacja urologiczna. Lekarz analizuje objawy, historię chorób oraz ewentualne przypadki raka w rodzinie. U kobiet wykonuje się badanie ginekologiczne obejmujące ocenę narządów miednicy mniejszej (pochwy, szyjki macicy i macicy), natomiast u obu płci istotne jest badanie per rectum, które pozwala ocenić struktury w obrębie miednicy oraz prostatę u mężczyzn. Następnie lekarz może zlecić badania laboratoryjne, w tym:

• analizę moczu – kontrola obecności cukru, białka czy krwi,
• cytologię moczu – w celu poszukiwania komórek nowotworowych,
• morfologię krwi,
• kontrolę funkcji nerek.

W diagnostyce raka cewki moczowej wykorzystuje się również badanie obrazowe, przede wszystkim cystoskopię. Polega ona na wprowadzeniu cystoskopu (cienkiej, podświetlonej rurki) do cewki, w celu oceny jej wnętrza oraz pęcherza. Szczegółowe obrazy miednicy i jamy brzusznej uzyskuje się poprzez tomografię komputerowa i rezonans magnetyczny – badania te pozwalają określić wielkość guza i jego stosunek do sąsiednich tkanek.

Aby sprawdzić drożność cewki i stopień naciekania nowotworu wykonuje się uretrografię, czyli zdjęcia rentgenowskie z użyciem kontrastu. Jednak ostatecznym potwierdzeniem diagnozy jest biopsja, czyli pobranie próbek tkanek z cewki moczowej, pęcherza, a u mężczyzn czasem także z prostaty.

Możliwości leczenia raka cewki moczowej

Leczenie raka cewki moczowej zależy od wielu czynników, takich jak lokalizacja guza, stopień jego zaawansowania, płeć pacjenta oraz ogólny stan zdrowia. Najczęściej podstawową metodą jest leczenie chirurgiczne. W początkowych stadiach choroby możliwe jest usunięcie samej zmiany nowotworowej, np. poprzez resekcję przezcewkową czy laseroterapię.

W sytuacjach bardziej zaawansowanych konieczne bywa rozległe leczenie operacyjne. Rak cewki moczowej u kobiet może wymagać całkowitego usunięcia nie tylko samej cewki, ale też pęcherza i pochwy. Taki zakres zabiegu wynika z potrzeby wycięcia wszystkich tkanek objętych naciekami nowotworowymi, aby ograniczyć ryzyko nawrotu choroby.

Z kolei w leczeniu raka cewki moczowej u mężczyzn konieczne może być usunięcie prącia, pęcherza i prostaty. Jeśli doszło do przerzutów, usuwa się również węzły chłonne w pachwinach i miednicy. W leczeniu stosuje się także radioterapię oraz chemioterapię. Mogą one być wykorzystywane po operacji, aby zniszczyć pozostałe komórki nowotworowe lub jako leczenie główne w przypadkach zaawansowanej choroby z przerzutami.

Rak cewki moczowej – rokowania

Ze względu na rzadkość występowania choroby dane statystyczne są ograniczone, jednak szacuje się, że średni czas przeżycia wynosi ok. 4 lata. Rak cewki moczowej jest nowotworem o agresywnym przebiegu i ma tendencję do szybkiego rozprzestrzeniania się do węzłów chłonnych oraz narządów odległych, takich jak płuca czy wątroba. Z tego względu dłużej niż 5 lat przeżywa ok. 40% pacjentów, a 10 lat – 25-30%.

Szansa na skuteczne leczenie zależy przede wszystkim od tego, jak głęboko nowotwór naciekł okoliczne tkanki w momencie diagnozy. Guzy zlokalizowane w części dystalnej, czyli bliżej zewnętrznego ujścia cewki, zwykle mają lepsze rokowanie i są łatwiejsze do leczenia niż te umiejscowione bliżej pęcherza, czyli w części proksymalnej. Niektóre obserwacje wskazują, że kobiety mogą mieć nieco lepsze rokowania niż mężczyźni.

Warto jednak pamiętać, że są to dane ogólne i nie określają indywidualnego przebiegu choroby. Regularna diagnostyka i szybkie zgłaszanie niepokojących objawów mają kluczowe znaczenie dla poprawy rokowań i skuteczności leczenia.

Mgr Aleksandra Drążkiewicz