Rwa barkowa – objawy, przyczyny, leczenie

Rwa barkowa jest zespołem dolegliwości bólowych związanych z uciskiem lub podrażnieniem korzeni nerwowych w odcinku szyjnym kręgosłupa. Schorzenie to stanowi istotny problem zdrowotny, szczególnie dla osób w wieku produkcyjnym; według dostępnych danych epidemiologicznych, każdego roku rwa barkowa dotyka od 8 do 18 pacjentów w przeliczeniu na 10 tysięcy osób, a największą zapadalność notuje się wśród osób od pomiędzy 40. a 60. rokiem życia. Poprawa skuteczności rozpoznawania i leczenia rwy barkowej związana jest bezpośrednio z rozwojem badań obrazowych, w tym rezonansu magnetycznego oraz technik mikrochirurgicznych. W tym artykule dowiesz się czym jest rwa barkowa oraz jakie są przyczyny, objawy i metody leczenia tej choroby.

Czym jest rwa barkowa i jakie są jej objawy?

Rwa barkowa, określana również jako radikulopatia odcinka szyjnego, jest zespołem objawów neurologicznych związanych bezpośrednio z uciskiem lub podrażnieniem korzeni nerwowych, czyli początkowych odcinków nerwów rdzeniowych odchodzących od rdzenia kręgowego w odcinku szyjnym. Najczęstszą przyczyną tego schorzenia są zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa oraz przepuklina krążka międzykręgowego. Szacunki epidemiologiczne wskazują, że każdego roku rozpoznaje się od 8 do nawet 18 przypadków rwy barkowej w przeliczeniu na 10 tysięcy osób. Typowymi objawami radikulopatii szyjnej są:

• dolegliwości bólowe promieniujące od szyi do barku i kończyny górnej, które nasilają się podczas ruchów głowy,
• jednostronny, piekący albo przeszywający ból kończyny górnej, 
• drętwienie i mrowienie palców lub ręki, 
• osłabienie siły mięśniowej i ograniczenie ruchomości szyi.

W przebiegu rwy barkowej, źródłem promieniujących do barku i ręki dolegliwości bólowych jest odcinek szyjny kręgosłupa, a w zależności od stopnia nasilenia zmian zwyrodnieniowych, odczuwane objawy mogą się nieco różnić i obejmować różne obszary kończyny górnej. U części pacjentów dolegliwości bólowe mogą rozwijać się stopniowo, podczas gdy w niektórych przypadkach pojawiają się nagle, np. po przeciążeniu lub gwałtownym ruchu szyi.

Rwa barkowa – etiologia

Wśród głównych czynników ryzyka rozwoju rwy barkowej wskazuje się zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, jednak jeszcze na początku XX wieku ból korzeniowy błędnie wiązany był z rozwijającymi się stanami zapalnymi nerwów. Dopiero przeprowadzone w 1934 roku badania amerykańskich lekarzy: neurochirurga – Williama Mixtera i ortopedy – Josepha Barra wykazały związek przepukliny krążka międzykręgowego z objawami neurologicznymi, co zapoczątkowało rozwój współczesnego leczenia neurochirurgicznego zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa. W kolejnej dekadzie Roy Spurling opisał test prowokacyjny, polegający na bocznym zgięciu i lekkim wyproście głowy połączonym z osiowym naciskiem na kręgosłup szyjny, wykorzystywany do diagnostyki radikulopatii szyjnej i znany obecnie jako test Spurlinga. 

Rwa barkowa jest schorzeniem o wieloczynnikowej etiologii, obejmującej zarówno podłoże immunologiczne, mechaniczne jak i genetyczne. 

• Istotną rolę w patomechanizmie tej choroby odgrywa mechaniczne przeciążenie struktur szyjno-barkowych związane z powtarzalnymi ruchami kończyny górnej i długotrwałym napięciem mięśniowym. 
• Dolegliwości bólowe mogę być również związane z obecnością zmian zwyrodnieniowych odcinka szyjnego kręgosłupa, które uciskają korzenie nerwowe oraz zwiększa podatność nerwów na uszkodzenie. 
• Rwa barkowe może być również efektem toczącej się reakcji zapalnej obejmującej splot barkowy i nerwy obwodowe kończyny górnej. Prowadzący do wystąpienia dolegliwości bólowych proces zapalny może być związany z przebytymi infekcjami wirusowymi, zabiegami operacyjnymi, doznanymi urazami lub forsownym wysiłkiem fizycznym, które to mogą aktywować nieprawidłową odpowiedź immunologiczną prowadzącą do uszkodzenia włókien nerwowych.
• Istotne znaczenie przypisuje się także czynnikom genetycznym; wykazano bowiem zależność pomiędzy mutacjami w obrębie kodującego biało należące do grupy spetyn, genu SEPT9 a występowaniem dziedzicznej rwy barkowej. W wyniku mutacji, powstaje nieprawidłowe i nieaktywne biologicznie białko, co istotnie zwiększa podatność neuronów na mikrourazy. 

Dokładny patomechanizm tej choroby nie został całkowicie poznany, jednak przypuszcza się, że mutacje genetyczne prowadzące do powstania niefunkcjonalnego białka – septyny 9 mogą być związane ze zwiększoną wrażliwością neuronów na czynniki immunologiczne i mechaniczne. Ponadto, ryzyko wystąpienia rwy barkowej u osób obciążanych genetycznie istotnie zwiększają także czynniki środowiskowe.

Rwa barkowa – leczenie

W przypadku rozpoznania rwy barkowej, postępowanie terapeutyczne opiera się głównie na farmakoterapii i zastosowaniu odpowiednio dobranej do stanu pacjenta rehabilitacji. Jednocześnie, podkreśla się, że najkorzystniejsze efekty leczenia obserwuje się w przypadku wczesnego wdrożenia leczenia przeciwzapalnego i fizjoterapii.

• W początkowym stadium choroby oraz gdy dolegliwości bólowe nie cechują się dużym nasileniem najczęściej zaleca się doustne stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych takich jak: ibuprofen, naproksen czy diklofenak, które dostępne są w aptekach w sprzedaży odręcznej. 
• W przypadku bólu o dużym nasileniu stosować można leki wydawane z przepisu lekarza: nimesulid lub glikokortykosteroidy. 
• Uzupełnieniem leków podawanych doustnie mogą być także stosowane miejscowo maści i kremy zawierające w swym składzie substancje przeciwzapalne. Leki te zwalczając stan zapalny rozwijający się w obrębie splotu barkowego, zmniejszają uszkodzenia włókien nerwowych. 
• Należy pamiętać, że w przypadku, gdy dolegliwości bólowe utrzymują się powyżej 5–7 dni zalecana jest konsultacja lekarska, a w przypadkach silnego napięcia mięśni przykręgosłupowych, lekarz może dodatkowo zalecić stosowanie miorelaksantów, czyli leków zwiotczających. 

Istotnym elementem leczenia rwy barkowej jest fizjoterapia obejmująca zestaw dobranych indywidualnie ćwiczeń poprawiających stabilizację obręczy barkowej, utrzymanie zakresu ruchu oraz reedukację mięśniową. W przypadkach długo utrzymujących się dolegliwości bólowych i braku skuteczności wdrożonego leczenia zachowawczego, szczególnie gdy badania elektromiograficzne wskazują brak regeneracji nerwu, rozważa się leczenie zabiegowe. Należy jednak podkreślić, że leczenie operacyjne rwy barkowej wykorzystywane jest relatywnie rzadko, a decyzja o interwencji chirurgicznej powinna uwzględniać zarówno stan kliniczny pacjenta i nasilenie dolegliwości bólowych, jak i potencjalne ryzyko związane z zabiegiem. Jedną z najczęściej wybieranych technik jest neuroliza, czyli uwolnienie nerwu z otaczających go zrostów i tkanek włóknistych.

dr n. o zdrowiu Piotr Choręza