Mroczki przed oczami – co je powoduje i jak się ich pozbyć?

Mroczki przed oczami mogą przybierać postać ciemnych punktów, pływających nitek, błysków lub chwilowego zaciemnienia obrazu. Często są związane z naturalnymi zmianami w ciele szklistym, przemęczeniem, stresem czy nagłym spadkiem ciśnienia, ale niekiedy mogą wskazywać na choroby siatkówki, jaskrę, migrenę lub zaburzenia krążenia. Sprawdź, skąd biorą się mroczki przed oczami, kiedy powinny niepokoić i jak wygląda ich diagnostyka oraz leczenie.

Mroczki przed oczami – co to jest?

Mroczki przed oczami to potoczne określenie różnych zaburzeń widzenia, takich jak: ciemne punkty, plamki, błyski czy „latające muszki”, które mogą mieć bardzo zróżnicowany charakter, od zupełnie naturalnych zmian zachodzących w oku, po stany zagrażające oku i widzeniu. 

Wszystkie dolegliwości opisywane przez pacjentów mianem mroczków, można podzielić na trzy główne grupy:

• pływające nitki i cienie – to medycznie męty ciała szklistego, czyli naturalne, niegroźne złogi kolagenowe powstające wraz ze starzeniem się oka
• chwilowe pociemnienie obrazu – pojawia się najczęściej po gwałtownym wstaniu z łóżka lub na tle nerwowym i wynika z pracy układu krążenia, a nie z choroby oczu
• błyski i stałe czarne plamy – to mroczki o podłożu neurologicznym lub okulistycznym (np. aura migrenowa, jaskra), które wymagają diagnozy lekarskiej

Mroczki przed oczami – przyczyny

Pojawienie się mroczków przed oczami rzadko stanowi odrębną jednostkę chorobową, a najczęściej jest objawem innych procesów zachodzących w organizmie. W zależności od tego, czy plamki pływają, migoczą, czy pojawiają się tylko na chwilę, ich źródło może leżeć bezpośrednio w budowie oka, układzie krążenia czy nerwowym.

Mroczki pływające 

Mroczki pływające pojawiające się często w momencie patrzenia na jasne powierzchnie to męty ciała szklistego (łac. myodesopsia) wynikające ze starzenia się oka. Z biegiem lat, w wyniku naturalnych procesów starzenia, zmęczenia lub odwodnienia organizmu, ciałko szkliste w oku zaczyna się powoli kurczyć i zagęszczać. W rezultacie delikatne włókna kolagenowe budujące ciało szkliste zbijają się w mikroskopijne grudki. Kiedy światło wpada do oka, te drobne zagęszczenia rzucają cień na siatkówkę, która rejestruje obraz. 

Jak rozpoznać, że to męty, a nie inne mroczki?

• pływający ruch – plamki poruszają się z lekkim opóźnieniem za ruchem oka, gdy zatrzymuje się wzrok, one powoli odpływają dalej
• charakterystyczny kształt – przypominają półprzezroczyste nitki, pajęczynki, muszki lub kłaczki kurzu
• widoczność na jasnym tle 

Zmiany tego typu pojawiają się szczególnie często:

• po 40-50. roku życia
• u osób z krótkowzrocznością
• po urazach oka
• po zabiegach okulistycznych
• u pacjentów z cukrzycą

Szacuje się, że objawy mętów ciała szklistego mogą występować nawet u ponad 60% osób po 70. roku życia. W większości przypadków męty są zjawiskiem łagodnym i nie wymagają leczenia. Z czasem mózg częściowo przyzwyczaja się do ich obecności, przez co stają się mniej zauważalne.

Mroczki migoczące 

Mroczki migoczące to zjawiska świetlne (fotopsje), w których oko lub mózg subiektywnie odczuwają występowanie błysków, iskier lub migotania światła bez rzeczywistego bodźca świetlnego. Jedną z najczęstszych neurologicznych przyczyn mroczków migoczących jest migrena z aurą. Pacjenci zgłaszają ciągłe, drobne mroczki w całym polu widzenia, przypominające śnieg lub szum telewizora analogowego. Objawy rozwijają się stopniowo i zwykle trwają od 5 do 60 minut. U części pacjentów po ich ustąpieniu pojawia się silny, pulsujący ból głowy, nudności oraz nadwrażliwość na światło i dźwięki. 

Do innych możliwych przyczyn mroczków migoczących należą również:

• tylne odłączenie ciałka szklistego
• odwarstwienie siatkówki lub jej przedarcie
• po operacji zaćmy (okresowo)
• urazy oka lub głowy
• zaburzenia krążenia
• bardzo wysokie ciśnienie tętnicze
• choroby neurologiczne

Mroczki wtórne – choroby oczu i ogólnoustrojowe

Jeśli ciemne plamy w polu widzenia są stałe, nieruchome i nie znikają po kilku minutach, mogą świadczyć o poważniejszym uszkodzeniu struktur oka:

• jaskra – mroczki Bjerruma i Seidla to pierwsze objawy choroby, pacjent w wyniku obumierania komórek nerwu wzrokowego traci wzrok boczny stopniowo i niezauważalnie (tzw. widzenie tunelowe)
• zwyrodnienie plamki żółtej (AMD) – mroczek centralny pojawia się, gdy uszkodzenie dotyczy samej plamki żółtej, czyli centrum siatkówki odpowiedzialnego za ostrość widzenia, czytanie i rozpoznawanie twarzy
• zaćma – to stopniowe mętnienie naturalnej soczewki oka, które blokują i rozpraszają światło docierające do wnętrza oka, pacjent widzi stałe zamglone plamy, cienie lub wrażenia „brudnej szyby”
• cukrzyca (retinopatia cukrzycowa) – przewlekły i wysoki poziom glukozy uszkadza i osłabia mikrokrążenie w dnie oka
• anemia (niedokrwistość) – spadek poziomu hemoglobiny i czerwonych krwinek powoduje przewlekłe niedotlenienie tkanek, w tym siatkówki oka oraz kory wzrokowej w mózgu

Mroczki przed oczami po wstaniu

Mroczki przed oczami pojawiające się po wstaniu wynikają ze spadku ciśnienia i dopływu krwi. Zjawisko to określa się mianem hipotonii ortostatycznej. Przy gwałtownym wstaniu chwilowy spadek ciśnienia krwi i chwilowe niedotlenienie siatkówki powodują ciemność w oczach lub „gwiazdki” przed oczami czy szumy uszne, które mijają samoistnie po kilku sekundach.

Do najczęstszych przyczyn takich dolegliwości należą:

• odwodnienie
• niski poziom glukozy
• anemia 
• przemęczenie
• niewyspanie
• długotrwały stres
• niskie ciśnienie tętnicze
• przyjmowanie niektórych leków, np. obniżających ciśnienie

Mroczki na tle nerwowym

Mroczki przed oczami na tle nerwowym nie wynikają bezpośrednio z choroby oka, lecz z reakcji układu nerwowego oraz zmian w pracy naczyń krwionośnych i oddychaniu. Podczas napadu paniki lub silnego stresu może dochodzić do zachwiania równowagi między tlenem, a dwutlenkiem węgla we krwi. Powoduje to obkurczenie naczyń krwionośnych i zmiany ciśnienia w mózgu i siatkówce oka, co wpływa na pole widzenia.

Mroczki na tle nerwowym mogą pojawić się w sytuacjach:

• silnego stresu
• napięcia emocjonalnego 
• przemęczenia organizmu
• ataków paniki 
• hiperwentylacji 
• skoki ciśnienia tętniczego

Mroczki przed oczami – jak się ich pozbyć?

Męty ciała szklistego, mroczki związane z zaburzeniami ciśnienia tętniczego oraz mroczki o podłożu nerwowym stanowią odrębne zjawiska i wymagają odmiennego postępowania diagnostyczno-terapeutycznego. Męty ciała szklistego najczęściej są efektem naturalnego starzenia się oka i zwykle nie wymagają leczenia. W przypadku osób, u których występują mroczki przed oczami po wstaniu, ważne jest unikanie gwałtownej zmiany pozycji ciała, regularne nawadnianie oraz kontrola ciśnienia tętniczego i poziomu glukozy. Istotne znaczenie ma również regularne monitorowanie oraz właściwe leczenie chorób podstawowych, w tym schorzeń oczu, cukrzycy, nadciśnienia tętniczego i chorób tarczycy. 

Codzienne działania wspierające prawidłową pracę narządu wzroku i układu krążenia:

• odpowiednie nawodnienie
• kontrola ciśnienia tętniczego
• ograniczenie stresu
• zdrowa dieta bogata w antyoksydanty
• rzucenie palenia papierosów
• regularne badania okulistyczne
• odpoczynek od ekranów
• regularny sen
• krople nawilżające (sztuczne łzy)

Dr n.med. Iwona Chromik