Alergia na kiwi – jakie są objawy? 

Kiwi powszechnie postrzegane jest jako owoc o wysokiej wartości odżywczej i licznych właściwościach prozdrowotnych, lecz jego spożycie przez osoby predysponowane może wywołać reakcje nadwrażliwości o różnym stopniu nasilenia. Co istotne, uczulenie na kiwi często współwystępuje z alergiami krzyżowymi na pyłki brzozy, lateks oraz niektóre owoce. Wynika to z obecności wspólnych epitopów białek alergennych, czyli identycznych lub bardzo podobnych fragmentów strukturalnych antygenów, które są rozpoznawane przez przeciwciała układu immunologicznego. Jakie zatem objawy powinny wzbudzić niepokój i skłonić do diagnostyki w kierunku alergii na kiwi? 

Alergia na kiwi – co nas uczula? 

Głównymi czynnikami wywołującym reakcję alergiczną są białka obecne w miąższu i skórce owocu kiwi. Dotychczas zidentyfikowano trzynaście molekularnych komponent alergenowych, spośród których najistotniejsze znaczenie klinicznie mają: Act d 1, Act d 8 oraz Act d 9. Status dominującego komponentu posiada Act d 1, który jest białkiem odpornym na działanie enzymów trawiennych. Dzięki tej właściwości alergen zachowuje integralność w obrębie układu pokarmowego, gdzie może on inicjować uogólnioną reakcję alergiczną.

Z kolei komponenta Act d 8, należąca do rodziny białek PR-10 (ang. Pathogenesis-Related protein 10), stanowi homolog głównego alergenu brzozy (Bet v 1), co tłumaczy występowanie alergii krzyżowej pomiędzy kiwi a pyłkami drzew liściastych. Warto podkreślić, że stopień uczulającego potencjału kiwi zależy od wielu czynników, w tym m.in. odmiany owocu, regionu geograficznego jego uprawy, a także stopnia dojrzałości. Z obserwacji klinicznych wynika, że częstość i charakter reakcji alergicznych na kiwi wykazuje wyraźną zależność geograficzną.

W regionach śródziemnomorskich, pozbawionych ekspozycji na pyłki brzozy, przeważają pierwotne uczulenia na kiwi, cechujące się na ogół cięższym przebiegiem klinicznym. Odwrotna sytuacja ma miejsce w Europie Środkowej, gdzie dominują z kolei łagodniejsze alergie pokarmowe na kiwi związane z zespołem alergii jamy ustnej (OAS, ang. Oral Allergy Syndrome), stanowiące następstwo wcześniejszego uczulenia na pyłki brzozy.

Alergia na kiwi – objawy skórne i ogólnoustrojowe

Obraz kliniczny alergii na kiwi charakteryzuje się znacznym zróżnicowaniem i zależy od indywidualnej reaktywności immunologicznej pacjenta, ilości spożytego alergenu oraz drogi ekspozycji. W większości przypadków reakcja ma charakter IgE-zależny i pojawia się w przeciągu kilku minut lub bezpośrednio po spożycia owocu. U części pacjentów objawy mogą wystąpić także po kontakcie ze skórką kiwi lub po inhalacji aerozolu zawierającego jego cząsteczki. Objawy alergii mają zazwyczaj charakter łagodny i przemijający. W przypadkach bardziej nasilonych u osób uczulonych mogą wystąpić dolegliwości ze strony układu pokarmowego, wynikające z miejscowej reakcji zapalnej błony śluzowej jelit. Ponadto reakcja immunologiczna może przybrać postać uogólnioną, obejmującą układ oddechowy, skórę oraz układ krążenia (objawy wstrząsu anafilaktycznego). Do najczęstszych objawów alergii na kiwi zalicza się:

• Zespół alergii jamy ustnej (OAS) – mrowienie, świąd, pieczenie języka, warg
  oraz gardła, często połączone z obrzękiem błon śluzowych;

• Objawy skórne – pokrzywka, świąd skóry, rumień lub obrzęk naczynioruchowy;

• Objawy ze strony układu pokarmowego – bóle brzucha, nudności, biegunka;

• Objawy ze strony układu oddechowego – kaszel, duszności, świszczący oddech,
  a w cięższych przypadkach skurcz oskrzeli;

Alergia kontaktowa na kiwi

Alergia kontaktowa na kiwi stanowi jedną z postaci nadwrażliwości typu późnego, której objawy rozwijają się w wyniku bezpośredniego kontaktu skóry z owocem lub jego sokiem. Mechanizm tej reakcji najczęściej ma charakter immunologiczny, zależny od limfocytów T, choć w niektórych przypadkach współistnieje komponenta IgE-zależna. Substancje zawarte w miąższu i skórce kiwi, zwłaszcza aktynidyna, kiwellina czy enzymy proteolityczne, mogą działać drażniąco lub alergizująco, prowadząc do uszkodzenia bariery naskórkowej i aktywacji komórek układu odpornościowego. Objawy kliniczne alergii kontaktowej na kiwi obejmują najczęściej miejscowy rumień, świąd, pieczenie, obrzęk oraz powstawanie grudek lub pęcherzyków w miejscu ekspozycji. Zmiany te lokalizują się zwykle na dłoniach, wokół ust lub na innych obszarach skóry mających bezpośredni kontakt z owocem.

Alergia krzyżowa na kiwi – powiązania z innymi alergenami

Alergia krzyżowa na kiwi stanowi istotny problem diagnostyczny i kliniczny, wynikający z wysokiego stopnia podobieństwa strukturalnego pomiędzy białkami alergennymi kiwi
a alergenami obecnymi w innych roślinach lub produktach spożywczych. Mechanizm tego zjawiska polega na tym, że przeciwciała IgE wytworzone przeciwko konkretnemu alergenowi rozpoznają i reagują z podobnymi epitopami białek pochodzących z innych źródeł. Prowadzi to do wystąpienia charakterystycznych objawów, manifestujących się po spożyciu lub kontakcie z różnymi, pozornie niezależnymi alergenami. Najczęściej obserwowaną zależnością kliniczną jest tzw. zespół brzoza-owoce, w którym uczulenie na pyłki brzozy skutkuje reakcją krzyżową z białkami kiwi. Główną rolę w tym mechanizmie odgrywa homologiczność między białkiem Bet v 1, głównym alergenem brzozy, a analogicznymi białkami kiwi, takimi jak Act d 8. Pacjenci z tą formą nadwrażliwości najczęściej doświadczają łagodnych objawów zespołu alergii jamy ustnej (OAS), pojawiających się po spożyciu świeżego owocu. Innym dobrze udokumentowanym zjawiskiem jest reakcja krzyżowa między kiwi a lateksem, określana jako latex-fruit syndrome. W tym przypadku za wywołanie objawów alergii odpowiedzialne są gównie białka należące do grupy profilin (np. Act d 9) oraz chitynaz klasy I, obecne zarówno w lateksie naturalnym, jak i w niektórych owocach tropikalnych (m.in. bananie, brzoskwini, ananasie, awokado, papai czy mango). Osoby uczulone na lateks mogą reagować na kiwi podobnymi objawami, od miejscowego świądu po reakcje uogólnione. Ponadto kiwi może powodować reakcje krzyżowe z alergenami pyłków traw (np. tymotki łąkowej), bylicy, ryżu oraz cedru japońskiego. W zależności od stopnia ekspozycji i rodzaju uczulenia reakcje te mogą mieć charakter łagodny, ograniczony do błon śluzowych lub cięższy, ogólnoustrojowy.

Mgr Karolina Hejnar